Een straatgezicht van Villeneuve de Rivière, onderdeel van arrondissement Saint-Gaudens, gemaakt door Sjef van der Voort.

Fransen pronken met Deurnes werk uit oorlogstijd

vrijdag 19 april 2019 - 12:23|Maarten Driessen

ASTEN/DEURNE – Om uit handen van de Duitsers te blijven, vluchtte Deurnenaar Sjef van der Voort in mei 1940 per fiets richting Engeland. Nu, bijna 80 jaar later, leidt die traumatische tocht tot een bijzondere tentoonstelling in het Franse plaatsje Saint-Gaudens, waar kunstenaar Van der Voort en kompanen zo’n drie maanden verbleven. Zoon Marcel dook in het werk van zijn vader en bracht een boek uit. Met daarin ook aandacht voor de uiteindelijk mislukte ontsnappingspoging. “Het hele clubje heeft nooit over die reis gesproken.”

De omvangrijke artistieke nalatenschap lag al een hele tijd onaangeroerd, toen Marcel van der Voort zo’n twee jaar terug besloot het werk van zijn vader te archiveren. Zo stuitte hij op een ‘onnozele tekening’ met als onderschrift: ‘1940, vertrokken naar Frankrijk na uitbreken oorlog’. Sjef was toen 26 jaar oud. “Een leeftijd waarop je iets voor de Duitsers kon betekenen. Dat heeft hij niet afgewacht”, zegt Van der Voort, die zowel in Ommel als in Frankrijk woont.

‘In Frankrijk maakten ze een bombardement mee, waarna alles met lijken bezaaid lag’

Het plan was om samen met een groep vrienden naar Engeland te fietsen. Maar aan de voet van de Franse Pyreneeën stokte de tocht. Want inmiddels hadden de nazi’s Bordeaux – de beoogde springplank naar overzees - al in handen, en dus verbleef de groep een aantal maanden in het plaatsje Saint-Gaudens. Daar woonden ze in een barak, totdat ze door het Rode Kruis werden gerepatrieerd. “Bij terugkomst in Deurne moeten ze er verschrikkelijk hebben uitgezien. Graatmager met enkel wat vodden aan. Maar paradoxaal genoeg heeft hij daar zijn gelukkigste tijd meegemaakt.” Want in Frankrijk kon hij naar hartenlust tekenen en schilderen. En boven alles was vader Van der Voort toch vooral kunstenaar.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


'Watermolen in Saint-Gaudens'. Potloodtekening van Sjef van der Voort uit 1940.

Nachtmerries
Sjef was intelligent (op zijn 20e als beste leerling met een gouden medaille en een stageplek in Parijs afgestudeerd) en introvert. Over de oorlog werd in huize Van de Voort dan ook niet gepraat. In 1990 leek vader zijn verhalen zo mee het graf in te nemen. “Ik wist dat hij tijdens de oorlog een tijdje in een Franse plaats had verbleven, maar ik wist niet waarom. Tijdens mijn zoektocht vond ik een schilderij uit 1937, gemaakt in Saint-Gaudens. Hij was daar dus al eens geweest, maar hij heeft me nooit een samenhangend verhaal verteld.” Tijdens het archiveren vielen echter steeds meer puzzelstukjes op hun plaats. “Ik wist veel van mijn vader niet, maar het plaatje werd steeds duidelijker.”

Zo moet de reis naar Frankrijk traumatisch zijn geweest. “Het hele clubje heeft er nooit over gesproken. Waarschijnlijk omdat ze onderweg verschrikkelijke dingen hebben gezien. In Frankrijk maakten ze een bombardement mee, waarna alles met lijken bezaaid lag. Mijn vader had daar nachtmerries over. ‘Overal armen en benen’, riep hij dan.” Een tekening met daarop de dood illustreert de verschrikkingen. Maar lang niet al zijn werk uit die tijd is donkergekleurd. Want Sjef tekende en schilderde van alles. Zoals hun barak, rustieke straatjes, idyllische panorama’s en nog tal van andere zaken uit het dagelijks leven.

Tekst gaat verder onder de afbeelding


'De dood als metgezel'. Ongedateerde potloodtekening van Sjef van der Voort.

Unieke kans
In 1981 keerde hij voor even terug in Saint-Gaudens, maar tot zijn teleurstelling vond hij het beeld van een heilige dat hij toentertijd had vastgelegd niet terug. “Daarom heb ik de gemeente benaderd met de vraag of dat beeld er nog staat. En of ze weet hebben van een groep Nederlandse jongeren die tijdens de oorlog daar verbleef.” Eigenlijk verwachtte Van de Voort geen antwoord, maar tot zijn verbazing kwam dat er wel. “Een medewerkster van de gemeente vroeg of ik het door mijn vader daar gemaakte werk wilde exposeren. Het lokale museum werd na tien jaar renoveren heropend, en dit zou dan de eerste tentoonstelling zijn.” Een ronduit unieke kans. En een volmondig ‘ja’ was dan ook zijn antwoord.

Op donderdag 4 april volgde de opening in Musée de Saint-Gaudens. De expositie is nog tot en met 23 november te bezichtigen. Op woensdag 24 april vertelt Van der Voort in Bibliotheek Asten over de tentoonstelling en over de totstandkoming van zijn boek Sjef van der Voort. De queeste naar de vader achter de kunstenaar. Want die vader, die leerde hij in de afgelopen periode pas echt kennen. Van der Voort: “Ik heb me nog nooit zo zoon gevoeld als nu.” De lezing duurt van 20.00 uur tot 22.00 uur, de toegang bedraagt 2 euro.   

 

Tags