Joep en Els Coppens omgeven door hun eigen kunst. Op tafel het bronzen beeld Europa op de Stier. Naast Els op de bank enkele van haar foto’s en aan de muur een van haar schilderijen.

Levens, gewijd aan de vrije kunsten

vrijdag 10 mei 2019 - 10:43|Nelly van Rijt

DEURNE – Beeldhouwer Joep Coppens wordt volgend jaar 80 jaar en viert met de zondag 12 mei te openen expositie 3x Coppens in Beeld dat hij zestig jaar geleden zijn eerste beeld maakte. Joep, zoon van fotograaf Martien Coppens en echtgenoot van veelzijdig kunstenaar Els Coppens-van de Rijt, is een gelukkig mens. Coppens: “Wij zijn blij dat we, in tegenstelling tot veel collega-kunstenaars- altijd van de vrije kunsten hebben kunnen leven. Af en toe hadden we het helemaal niet breed, maar we hebben geen concessies hoeven doen aan dat wat ons ten diepste beweegt: het scheppen van beelden waarin we ons beter kunnen uitdrukken dan in woorden. Beelden, die gemaakt moeten worden.” Het is geen leven en carrière zonder vallen en opstaan, obstakels en tegenwerking geweest. 

Daarvan en van wat dat aan beelden heeft opgeleverd, verhaalt de expositie 3x Coppens in Beeld op drie locaties: in Museum De Wieger, in de hal van het gemeentehuis in Deurne en in de beeldentuin en expositieruimte Molenrijn bij het woonhuis van Joep en Els Coppens in Vlierden. Een overzichtsexpositie op drie locaties met ook werk van vader Martien en echtgenote Els; schrijver, schilder, dichter en fotograaf.
Hun werk is datgene wat Joep Coppens vrijwel zijn hele leven heeft omgeven. Met enerzijds de stilzwijgende steun en artistieke opvattingen van zijn vader, waarmee hij opgroeide en anderzijds het vertrouwen van zijn vrouw Els in zijn kunstenaarschap. In die context ontwikkelde beeldhouwer Joep Coppens zich.
De idee om op deze manier dit overzicht van het werk van Joep Coppens te tonen, komt uit de koker van conservator Lex van de Haterd van Museum De Wieger. Van de Haterd: “Met zo’n overzichtsexpositie wil ik een verhaal vertellen dat recht doet aan de ontwikkeling van de kunstenaar. Daarom vind ik dat het werk van Martien Coppens en dat van Els Coppens-van de Rijt erbij horen. Zij completeren dat verhaal.” Van Martien Coppens zal een aantal foto’s te zien zijn en van Els Coppens schilderijen en foto’s. Het idee voor de expositie werd geboren tijdens het felicitatiebezoek van burgemeester Hilko Mak ter gelegenheid van het vijftigjarig huwelijk van Joep en Els Coppens in januari 2017.

Heel eigen handschrift
De beelden van Joep Coppens zijn herkenbaar aan het handschrift van de kunstenaar. Een handschrift waarnaar hij als beginnend kunstenaar zoekend was, maar dat inmiddels een onmiskenbaar eigen signatuur heeft. Joep Coppens begon zijn studie aan de Academie voor Industriële Vormgeving in Eindhoven. Hij voelde zich echter niet thuis  bij de opleiding tot het maken van toegepaste kunst. Na een jaar besloot hij hiermee te stoppen en vervroegd in militaire dienst te gaan. Een vlucht. Want hij wilde beeldhouwen en deed dat intussen in zijn vrije tijd. Zijn eerste beeld was een portret in steen van zijn vader. Het zal op de expositie in De Wieger te zien zijn.
Na zijn afzwaaien werd hij toegelaten tot de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Vader Martien was met een aantal van Joeps beelden naar Maastricht afgereisd en had daarmee voor zijn zoon een opleidingsplaats weten te bemachtigen. Joep kreeg er onder meer les van de Italiaans Nederlandse beeldhouwer Fred Carasso. Die was helemaal niet gecharmeerd van het werk van Joep, dat naar zijn mening te veel afweek van het klassieke ideaal en bezieling miste. Joep ondervond van hem zoveel tegenwerking dat hij in zijn derde jaar uit Maastricht vertrok, om zich in Haarlem bij Ateliers ’63 verder te gaan ontplooien als beeldhouwer. Daar kreeg hij les van Wessel Couzijn. Intussen had hij zich bekwaamd in het brons gieten en in Maastricht Els leren kennen. Zij studeerde ook aan de Jan van Eyck Academie. Twee jaar later keerde Joep terug naar Maastricht, vestigde zich er als zelfstandig kunstenaar en ging samenwonen met de nog studerende Els. Na hun huwelijk en de geboorte van hun tweede kind studeerde Els af. Intussen had ze te maken met een Carasso die ook tegenover haar zijn mening over het werk van Joep verkondigde. Els trok zich daar niet zoveel van aan en bleef richting Joep haar vertrouwen uitspreken in zijn waarachtig kunstenaarschap.
In 1971 verhuisden Joep en Els Coppens naar het molenhuis in Vlierden en ging Joep de nu 175 jaar oude molen Johanna Elisabeth draaiend houden.
Joep werkte aanvankelijk vooral in hout, stapte later over op brons en hakt de laatste tien jaar zijn beelden weer uit hout. In zijn vroege werk laat hij, soms licht geabstraheerde, realistische beelden zien, waarmee hij verwijst naar de vrouw en vruchtbaarheid, man, paard en stier, mythologische figuren, oerkrachten en de zon, de vormentaal van Afrikaanse culturen en naar kunstenaars die hij bewondert: Marini, Tajiri en Moore bijvoorbeeld. In de jaren ’70 besloot hij echter te breken met het realisme.
Gefascineerd als hij al van jongs af aan is door menselijke en dierlijke skeletten en onderdelen daarvan, maakte hij in zijn latere beeldhouwwerk hiervan composities die onherroepelijk herkend worden als een ‘Joep Coppens’; vaak organische abstracties genoemd. Nog weer later ging hij in zijn beelden abstractie en realisme combineren.
Sinds 2011 werkt Joep Coppens voornamelijk in hout. Hij maakt manshoge beelden in bij voorkeur mahonie. De reden hiervoor is tweeledig. Joep wilde het na zijn 70stewat rustiger aan doen en het hout wacht geduldig op hem. De andere reden is dat grote beelden in brons kostbaar zijn en dat er door de nasleep van de economische crisis in 2008 weinig verkocht werd. Joep Coppens: “Gelukkig is inmiddels het tij aan het keren.”  

3x Coppens in Beeld en locaties
De laatste expositie van Joep Coppens in Museum De Wieger dateert van 2005 onder conservator Rita Keymeulen. Ook toen werd de expositie van zijn beelden gecombineerd met foto’s van zijn vader Martien Coppens. Nu zullen tevens schilderijen en foto’s van Els Coppens- van de Rijt te zien zijn. En dat niet alleen. De expositie is verspreid over drie locaties:
In Museum De Wieger worden op de bovenverdieping bronzen beelden van Joep getoond in combinatie met foto’s van Martien. In de ateliers zijn beelden van Joep te zien samen met schilderijen van Els. In de tuin van De Wieger is nog een aantal grotere bronzen beelden van Joep opgesteld. De tentoonstelling in De Wieger is te zien tot en met 15 september. De Wieger is geopend van woensdag tot en met zondag van 12.00 tot 17.00 uur.
In de hal van het gemeentehuis van Deurne worden tot 12 juli houten en bronzen beelden van Joep en foto’s van Els getoond. Deze expositie is te bezichtigen tijdens de reguliere openingstijden van het gemeentehuis.
De beeldentuin aan de Molenhuisweg 4 in Vlierden is overdag vrij toegankelijk. De expositieruimte Molenrijn is van dinsdag 14 mei tot en met zondag 2 juni open van 13.00 tot 17.00 uur. Na 2 juni alleen op afspraak via tel. 0493-314300.
De expositie 3x Coppens in Beeld wordt zondag 12 mei met een culturele middag voor genodigden geopend in het gemeentehuis.  

Educatief programma
Na de lancering van het eerste idee voor de jubileumexpositie is ruim een jaar besteed aan de voorbereiding ervan. Joep en Els zijn blij met de samenwerking met de gemeente en het museum. Ze zijn daarnaast ondersteund door een werkgroep die hen veel werk uit handen nam.
Deurnenaren en bezoekers van Deurne zullen de beelden van Joep Coppens op diverse plaatsen in de openbare ruimte in Deurne kunnen gaan bekijken. Tegelijkertijd met de expositie wordt namelijk door de VVV een fietstocht langs de werken van Joep en andere kunstenaars in het Deurnese gepresenteerd. Een beschrijving van de route is gratis verkrijgbaar bij de drie expositielocaties, bij VVV Deurne en op de site van de VVV. Verder zullen basisschoolleerlingen bezoeken brengen aan het museum, heeft Videoclub Deurne voor de tentoonstelling drie informatieve filmpjes gemaakt en zal Joep tijdens de expositieperiode enkele lezingen verzorgen in De Wieger.

Catalogus
In 2010 verscheen de autobiografie Joep Coppens. Beelden(d) geschreven, van de hand van Els Coppens, waarin de kunstenaar zijn levensverhaal vertelt. Bij de expositie 3x Coppens in Beeld verschijnt een catalogus met de ondertitel: Beelden zeggen meer dan duizend woorden. Burgemeester Hilko Mak schreef een voorwoord. Hij zegt daarin te hopen dat de expositie vanwege het bijzondere karakter door heel veel mensen bezocht zal worden.
Conservator Lex van de Haterd vat in zijn bijdrage de biografie van Joep Coppens samen en geeft inzicht in zijn beweegredenen om niet alleen het werk van Joep te laten zien in deze jubileumtentoonstelling, maar ook dat van zijn vader Martien en zijn echtgenote Els.
In zijn bijdrage in de catalogus plaatst cultuurhistoricus Ger Jacobs het werk van Joep Coppens in de context van ontwikkelingen in de beeldende kunsten in de vorige eeuw en trekt daarbij enkele parallellen. Conservator Emy Thorissen van de Brabant-Collectie, belicht in de catalogus de positie en het belang van het werk van fotograaf Martien Coppens (1908-1986). Het archief, inclusief 1632 vintage prints, van Martien Coppens wordt beheerd door de Brabant-Collectie in de universiteitsbibliotheek Tilburg. Martien Coppens heeft met zijn talrijke fotoboeken en exposities bijgedragen aan de erkenning van de fotografie als kunstvorm en aan de positie van de vakfotograaf in Nederland.
Helma Michielsen, dichter, vriendin en bijna afgestudeerd cultuurhistoricus, doet in de catalogus een boekje open over de veelzijdigheid van Els Coppens-van de Rijt. Een carrière die begon met een door haar als tiener geschreven en geïllustreerde krantenfeuilleton: Alison wil ballerina worden. Wat volgde was een cum laude afgesloten avondopleiding tekenen aan de academie in Eindhoven en een studie aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Ze schilderde aanvankelijk in een naïef-(sur)realistische stijl; vrij werk, maar ook werk in opdracht, zoals portretten. Begin jaren negentig kwamen ook weer schilderijen uit haar handen; nu in een abstracte stijl. Nadat een ziekte het schilderen onmogelijk maakte, legde ze zich weer toe op schrijven. Ongeveer twintig jaar geleden heeft ze haar liefde voor de digitale fotografie ontdekt en probeert op die manier vast te leggen wat haar boeit en aanspreekt. Veel foto’s worden gemaakt tijdens reizen met een cultuurhistorische bestemming met aandacht voor de kunsten. 

Stichting
De Stichting Joep Coppens is opgericht bij de 75e verjaardag van Joep. Voornamelijk om de kerncollectie met beelden van Joep Coppens als geheel voor het nageslacht te bewaren. Joep berekende dat hij in zijn hele leven ongeveer 1300 beelden had gemaakt, waarvan er nog zo’n 300 in zijn bezit zijn. Daarvan beschouwt hij er 168 als behorende tot de kerncollectie omdat zij een bijzondere plaats of sleutelpositie in zijn oeuvre innemen.
Van de resterende beelden zijn er nog 50 beschikbaar zijn voor de vrije verkoop; direct van de kunstenaar. Ook deze beelden zijn te zien in de expositieruimte Molenrijn. 

Hendrik Wiegersma, WO II en de bevrijding
Op de begane grond van het museum wordt in de thematentoonstelling De Wereld van Hendrik Wiegersma opnieuw het werk van de schilder getoond in de context van zijn leven en zijn artistieke vriendenkring. Maar dit keer vanwege de viering van 75 jaar bevrijding met speciale aandacht voor de periode van de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding van Deurne en Brabant.
Hendrik was samen met zijn zonen Jaap en Pieter actief in het verzet. Op 25 maart 1941 werden Hendrik en Pieter gearresteerd op verdenking van wapensmokkel en vastgezet in de Koepelgevangenis in Breda. Hendrik werd na twee weken, op voorspraak van zijn patiënten, vrijgelaten; Pieter twee maanden later wegens gebrek aan bewijs. Jaap zat twee maanden in Utrecht gevangen. De voor de familie meest tragische gebeurtenis was de dood van hun 18-jarige zoon en broer Wieger. Hij verdronk in 1941 tijdens een kanotocht in de Biesbosch, oefenend voor een overtocht naar Engeland.
Naast werk van Hendrik en Pieter Wiegersma uit deze periode toont De Wieger een aantal werken uit eigen collectie van joodse kunstenaars, onder wie Else Berg, Moses Cohen en de met Wiegersma bevriende Moissy Kogan, die allen omkwamen in vernietigingskampen. Andere kunstenaars zaten in het verzet, onder wie Gerrit Jan van der Veen, Hendrik Werkman en Frans Jacobs, die zich in 1940 via zijn studiegenoot Pieter Wiegersma in Deurne vestigde. De van hen getoonde werken dateren voor het grootste deel van vóór 1940, omdat deze kunstenaars in de oorlog ofwel omkwamen ofwel niet konden werken aangezien zij zich weigerden aan te melden bij de door de bezetters in 1941 verplicht gestelde Kultuurkamer voor Beeldende Kunsten. Ook Hendrik en Pieter Wiegersma weigerden dit.                      

Meer media
Kruisschijfblad, mahonie, 2012. Martien Coppens in brons, 2010

Gerelateerde nieuwsberichten

Trijntje Oosterhuis op Royal Music Night DEURNE – Ook dit jaar is de Oranjevereniging er weer in geslaagd om twee topartiesten naar Deurne te halen voor The Royal Music Night op vrijdag 26 april: Trijntje Oosterhuis... 26 januari 2019 - 11:31
Lezingenreeks Helenaveen van Toen HELENAVEEN – Ook in 2019 wordt in Helenaveen de historische lezingenreeks voortgezet. In de eerstvolgende aflevering op maandag 28 januari vertelt Joop Hendrix uit Helmond over vliegtuigcrashes in de Peel... 25 januari 2019 - 09:13
Mooiste Modernisten in De Wieger DEURNE - Van 20 januari tot en met 5 mei 2019 is op de bovenverdieping van Museum De Wieger een selectie uit de eigen collectie van het museum te zien... 17 januari 2019 - 10:54
Debuutsingle Natasja Poels in stijl gepresenteerd DEURNE – Trots op Jou. Zo heet de debuutsingle van de Deurnese zangeres Natasja Poels. De single werd gisteren gepresenteerd in de zaak van haar zus Ramona in Deurne: Koonings... 7 december 2018 - 08:41
Kunstenaars pakken extra uit in themajaar DEURNE/ASTEN - Kunstenaars die zijn aangesloten bij Stichting Open Atelier Dagen Deurne-Asten gaan komend jaar naast het reguliere evenement hun atelier vaker openstellen. Dit in het kader van het themajaar... 6 december 2018 - 11:54
A Christmas Carol in Neerkant NEERKANT - Jeugdtheater Neerkant speelt vrijdag 7 en zaterdag 8 december de kerstvoorstelling A Christmas Carol. Dit is het klassieke kerstverhaal van Charles Dickens, maar dan in een moderne bewerking... 6 december 2018 - 11:45